Verslag Studiereis Londen, Glasgow, Dundee, Edinburgh, Londen Inclusief Congres 50th Anniversary ARLIS-UK

door  Michiel Nijhoff
(met dank aan OKBN voor de steun in de vorm van een reisbeurs van € 250.-)

Van 13 tot 18 juli reisde ik in Engeland en Schotland om daar te spreken op het ARLIS congres, het congres bij te wonen en collega´s, bibliotheken en musea te bezoeken. Je hoort tegenwoordig veel over vliegschaamte. Ik lijd aan vlieghaat, en als het even kan vermijd ik het vliegtuig. Het is geen reizen: je vliegt van een afschuwelijke plek (een vliegveld) waar je heel lang moet wachten, en intussen al vier keer je schoenen uit hebt moeten doen, en waar volkomen onbekenden door je bagage zitten te zoeken, en waar je niets anders kunt doen dan veel te dure drankjes drinken om je vliegangst te onderdrukken om dan in een eng toestel urenlang opgesloten te zitten en dezelfde lucht gemengd met kerosine te moeten delen met honderden anderen, naar een andere verschrikkelijke plek waar je tijden moet wachten op je koffer en dan met een dure trein of gammele bus (VS) nog uren door industriegebieden moet rijden voordat je op de plaats van bestemming bent. Geef mij maar de trein. Vertrek uit Amsterdam om 7.30 uur, om 12 uur op St. Pancras. Je wordt al in de stationshal begroet met Britse kunst: direct onder de grote klok een neonwerk met een kenmerkende noodkreet van Tracey Emin: “I want my time with you!”
Voor de bibliothecarissen onder ons is het ook meteen feest, naast Saint Pancras ligt de British Library, een modern gebouw, ontworpen door Colin St. John Wilson en in gebruik vanaf 1997. Daarvóór was de bibliotheek ondergebracht in het British Museum (althans, een gedeelte van de collectie) rondom de prachtige Round Reading Room (1857), waar vele beroemdheden studeerden en werkten, van Karl Marx en Lenin tot Oscar Wilde en sir Arthur Conan Doyle. Op de foto is de nieuwe bibliotheek links van St. Pancras te zien, in dezelfde kleur baksteen als het station. Niet één van de `glass carbuncles` waar Prince Charles 25 jaar geleden zo tegen protesteerde, maar waar Londen inmiddels wel mee vol staat. Onder het plein voor het hoofdgebouw zijn de magazijnen, tien verdiepingen diep, maar veel van de 150.000.000 items (sic) zijn in een depot in Boston Spa ten Noorden van Londen opgeslagen.

Glasgow 1

Na een wandeling in de zon van St. Pancras via Russell Square en Piccadilly bezocht ik de Royal Academy waar een prachtige tentoonstelling van Felix Vallotton gaande was. Een vreemde intrigerende schilder. Daarna langs de Thames naar de Tate Modern, waar een geweldige en uitgebreide tentoonstelling van Natalia Gontcharova te zien is. Zij had al in 1913 een tentoonstelling in Moskou, waar meer dan 800 werken te zien waren. Daarna vertrok ze (voorgoed) naar Parijs en werkte onder meer voor de Ballets Russes van Diaghilev. Op de tentoonstelling is goed te zien hoe veelzijdig haar werk is: abstract, figuratief, symbolistisch, traditioneel, en of een mengeling van al deze. Een tentoonstelling die goed zou passen in het Stedelijk. Bij de vaste collectie nog gaan kijken bij de sectie ‘Artists and Society’ waar een mooie installatie van Yinka Shonibare werd tentoongesteld, getiteld The British Library. Een zaal met rondom boekenkasten waarin meer dan 6000 boeken gerelateerd aan immigratie, 2700 daarvan hebben als rugtitel de naam van een immigrant van Hans Holbein tot lady Helen Mirren. Een website maakt onderdeel uit van de installatie die zo de verschillende facetten van immigratie wil schetsen.

Glasgow 2

Lees verder

Advertenties

OKBN Jaarvergadering 2019

Notulen jaarvergadering OKBN 2019
Rijksmuseum Twenthe, Enschede

Aanwezig: Monique Biekart (Gemeentmuseum Den Haag), Kimberly Bouquet (Spoorwegmuseum Utrecht), Erik van Boxtel (Museum Boijmans van Beuningen), Bart Brouns (Stedelijk Museum Amsterdam), Marietta Dirker (Rijksacademie v. Beeldende Kunsten), Nell Donkers (De Appel), Maartje de Jong (Catharijne Convent), Eva Lintjes (Nieuwe Instituut), Cor Mulders (RCE), Anne Oechtering (Rijksmuseum Amsterdam), Nita Smit (EYE), Marianne de Voogd (RKD), Alies Baan (Artez) (bestuurslid), Esther Brakenhoff (Stedelijk Museum Amsterdam) (bestuurslid), Hilde Klein (Boekmanstichting) (bestuurslid), Wilma Knol (Willem de Kooning Academie) (bestuurslid), Madeleine Pfundt (Rijksmuseum Amsterdam) (bestuurslid), Anna Rademakers (Koninklijke Bibliotheek) (bestuurslid).
Notulen: Madeleine Pfundt

Opening
Welkom door Anna Rademakers.
Door een vergissing zijn de agenda en de notulen van de Algemene Ledenvergadering van 2018 helaas niet naar de leden gestuurd; het bestuur betreurt de vergissing maar wijst erop dat de notulen van vorig jaar al geruime tijd op de site staan en dat er geen opmerkingen zijn geweest. Anna Rademakers licht de het vergaderprogramma toe, de agenda is vrijwel gelijk aan die van vorig jaar.

Over 2018-2019
Notulen 2018 Jaarvergadering 2018
Geen wijzigingen

Medelingen
Aan het einde van de vergadering zal een bestuurswisseling worden voorgesteld.
Er wordt geïnventariseerd bij de aanwezige leden hoe zij denken over het programma van de najaars- en voorjaarsbijeenkomst in 2019-2019 en de locaties waar de acitiviteiten plaats vonden.
De leden zijn enthousiast, ook locaties buiten de randstad zijn populair al wordt er wel opgemerkt dat het, met name voor de ‘eenpitters’ steeds moeilijker wordt om een hele dag voor een bijeenkomst te reserveren.

Reisbeurs: de reisbeurs is dit jaar aangevraagd door Michiel Nijhoff voor zijn deelname aan de ARLIS 50th Anniversary Conference in Glasgow in juli 2019. Het bestuur heeft een bedrag van € 250,00 toegezegd.
Het aanvragen van een reisbeurs wordt nogmaals onder de aandacht gebracht en er wordt verwezen naar de voorwaarden.

Jaarverslag 2018-2019
Bij de bespreking van de bestuursvoornemens wordt speciale aandacht gevraagd voor de LinkedIn groep. Er zijn veel leden maar er is weinig activiteit. Opnieuw dus een uitnodiging om dit platform te gebruiken voor het uitwisselen van informatie of suggesties voor bijeenkomsten.
Er wordt een aantal onderwerpen genoemd zoals: wikimedia-bijeenkomsten, LinkedOpenData. In principe lijkt hier belangstelling voor te zijn.
Financieën
Alies Baan licht de resultatenrekening en de begroting toe. Erik van Boxtel (kascommissie) geeft nog een aanvulling op de begroting voor 2019.
Er wordt een nieuwe kascommissie gevormd, bestaande uit: Martien Versteeg (UvA) (niet aanwezig) en Anita Vriend (Van Gogh-museum) (niet aanwezig). Reserve lid is Nell Donker (De Appel).

Rondje langs de instellingen

Gemeentemuseum Den Haag (Monique Biekart): Monique Biekart vermeldt het personeelstekort waar de bibliotheek mee te maken heeft; zij is eigenlijk de enig overgebleven medewerker. Er zijn wel medewerkers op projectbasis. Er is vanuit de directie vooral veel aandacht voor ‘events’ maar weinig voor continuïteit.
Spoorwegmuseum (Kimberly Bouquet): Het Spoorwegmuseum in Utrecht staat dit jaar in het teken van de ontwikkeling van een nieuwe lange-termijn strategie. De hamvraag hierbij is: wil het museum de succesvolle zakendiensten verder uitbreiden, of juist investeren in een musealer klimaat? Of vind het museum een weg waarbij beide kanten de aandacht krijgen die zij verdienen? De ontwikkeling van de bibliotheek zal hier grotendeels van afhankelijk zijn. Wel is er geïnvesteerd in het verbeteren van de Adlib Bibliotheek applicatie. Deze is voor het eerst in twintig jaar afgesloten voor de medewerkers van het museum, zodat alleen de bibliothecaris alle rechten heeft en een klein groepje vrijwilligers beperkte rechten. Nu kunnen er stappen gezet worden in het opruimen van de vervuilde Adlib database: dweilen met de kraan dicht. Verder wordt er gestaag aan de collectie gewerkt: onderzoekers worden ontvangen, archiefdozen worden vervangen door zuurvrije, schenkingen blijven binnenkomen, etc.
Museum Boijmans van Beuningen (Erik van Boxtel): Alle werkzaamheden staan momenteel in het kader van de grondige verbouwing van het museum dat vanaf 27 mei 2019 voor zeven jaar gesloten zal zijn. Momenteel is de bibliotheek gehuisvest in het Gemeentearchief in Rotterdam, wat de uiteindelijke nieuwe plaats van de bibliotheek zal worden is nog niet bekend.
Rijksacademie van Beelden kunsten (Marietta Dirker): De Academie heeft sinds kort een nieuwe directeur. In 2020 zal de Academie 150 jaar bestaan.
De Appel (Nell Donker): Per 1 mei 2019 heeft De Appel een nieuwe directeur: Monika Szewczyk. Het De Appel Archief heeft het afgelopen jaar gewerkt aan een langerlopend archiefproject over Works and Words: http://deappel.nl/en/events/footnotes-3
Het plan is om meer archiefonderzoeksprojecten uit te voeren die het archief ook ten goede komen in plaats van kortlopende archiefpresentaties. Ook niet onbelangrijk: geld en arbeidskrachtentekort en in 2020 moet De Appel weer op zoek naar een nieuw gebouw.
Catharijne Convent (Maartje de Jong): Maartje is sinds ruim een jaar bibliothecaris bij Museum Catharijneconvent. Naast bibliothecaris is ze ook redacteur, en beheert ze het fotoarchief. Helaas heeft de deadlinegevoeligheid van de laatste twee functies tot gevolg dat er niet heel veel tijd overschiet voor de bibliotheekwerkzaamheden. De bibliotheek van Museum Catharijneconvent bevat naast algemene (cultuur)historische publicaties en museumcatalogi ook veel specifieke kerkhistorische en theologische publicaties, die verder in de wijde omgeving niet te raadplegen zijn. Omdat de bibliotheek aangesloten is bij Worldcat weten onderzoekers en studenten de bibliotheek hiervoor goed te vinden. Er komen zo’n 5 à 10 bezoekers per week. Daarnaast heeft Maartje samen met een collega veel tijd gestoken in de verbetering van de online-catalogus van zowel de objecten als de bibliotheek. Zo is het nu mogelijk om boeken direct vanuit de catalogus aan te vragen (inclusief standplaats), en wordt er gewerkt aan het downloadbaar maken van de afbeeldingen op groot formaat. In het museum wordt op dit moment nagedacht over een nieuwe vaste opstelling, en een nieuwe indeling van zowel publieke ruimte als kantoren. Maartje zou de bibliotheek graag op een prominentere plek zien, zodat nog meer mensen er gebruik van kunnen maken. De bibliotheek zou dan ook als informatiecentrum voor het publiek kunnen fungeren. Bovendien kan het museum zo eenvoudig de rol als kenniscentrum voor het christelijk erfgoed onder de aandacht brengen.

Bibliotheekcollectie Het Nieuwe Instituut (Eva Lintjes): Voor het Study Centre zijn digitale tafels aangeschaft, een goede toevoeging voor onze dienstverlening. Daarop is het mogelijk om onder andere gedigitaliseerd materiaal te laten zien, met name van toepassing op de archievencollectie. Voor de bibliotheekcollectie is er voor bezoekers de optie publicaties te scannen op boekscanners. Interessant is de rol van de digitale middelen in de toekomst en voor onze dienstverlening. In Het Nieuwe Instituut is van 19 mei t/m 15 september 2019 de tentoonstelling Neuhaus te zien, met kleine pop-up bibliotheek met aansluitend thema. Zie daarbij voor meer informatie over de tentoonstelling: https://neuhaus.hetnieuweinstituut.nl/ Een beknopte toevoeging met korte introductie van de bibliotheekcollectie (niet bij de vergadering opgenomen): “De bibliotheekcollectie bestaat uit ongeveer 65.000 boeken en brochures en 1.300 tijdschrifttitels uit binnen- en buitenland, waarvan 40 lopende abonnementen. De collectie audiovisueel materiaal bevat ca. 550 videobanden, dvd’s, cd’s en cassettebandjes en is recent gedigitaliseerd. (…) Publicaties zijn ter inzage beschikbaar, maar worden niet uitgeleend.”
Voor meer informatie over her Rijksarchief voor Nederlandse Architectuur en Stedenbouw zie onze website, hier is meer informatie te vinden over archieven, bibliotheek en het project Architectuur Dichterbij: https://collectie.hetnieuweinstituut.nl/rijksarchief

RCE (Cor Mulders): De kunstcollectie van RCE verhuist naar het nieuwe collectiegebouw (CC NL) in Amersfoort. De bibliotheek gaat ook naar Amerfoort maar wordt niet in het collectiegebouw ondergebracht.
EYE (Nita Smit): Sinds oktober 2016 is het Eye Collectiecentrum geopend, ca. 1.2 km vanaf het Eye Museumgebouw. Dit depot waar alle collecties zijn gehuisvest (behalve nitraat, dat is opgeslagen in 2 bunkers) heeft een glazen open voorkant waar het studiecentrum is gehuisvest. Sinds 2017 is de bibliotheek (boeken, tijdschriften, dvd’s, knipsels, artikelen, digitale documenten) opgeheven en samengegaan met het filmgerelateerde collecties-archief (personen & organisaties, publiciteitsmateriaal, foto’s, affiches, bladmuziek. We hebben nog wel 2 verschillende catalogi. Je kunt in de studiezaal literatuur- en beeldresearch doen. We hebben 14000 gedigitaliseerde films die zijn te zien op de 6 zoekcomputers. Ook zijn er 3 cabines waar je met een kleine groep kunt researchen. We zijn op afspraak geopend van di. t/m vr. van 12.00-17.00 uur. We werken dagelijks samen met vrijwillige hosts voor receptietaken en afhalen van materialen uit depot, want 95% van de collecties staat in depot. https://www.eyefilm.nl/collectie/over-de-collectie/research Op dit moment besteed ik veel aandacht aan de uitbreiding en versteviging van het netwerk van academisch en hoger onderwijs met als doel meer gebruikers binnen te halen en binnen te houden, o.a door instructies binnen het onderwijscurriculum aan te laten sluiten. Met de filmacademie ben ik hiermee bezig. We hebben een nieuwe twee-talige flyer laten maken, een boekenlegger en google-advertentie. In de Eye-study maken we kleine presentaties die aansluiten bij de tentoonstellingen in Eye. Dat is nu William Kentridge. Deze staat tot september en is een aanrader https://www.eyefilm.nl/tentoonstelling/william-kentridge Voor acquisitie (boeken, tijdschriften,dvd’s, artikelen, digitale documenten) volg ik het collectiebeleidsplan 2018-2021. Van 16-20 september is in Eye de Ipress conference. https://ipres2019.org/ Deze conferentie gaat over digital preservation en is georganiseerd door Netwerk Digitaal Erfgoed. https://www.netwerkdigitaalerfgoed.nl/en/ Interessant om te volgen, gezien de ontwikkelingen, steeds meer richting digitaal.

Artez (Alies Baan): De mediatheken van ArtEZ zijn bezig met een nieuwe website waarmee de service aan studenten kan worden uitgebreid. Sowieso willen we meer de nadruk leggen op de digitale dienstverlening. Zo hebben we animaties laten maken die studenten op een leuke manier en in hun eigen tijd informatievaardigheden leert. Onze collectie maakt sinds een jaar deel uit van Worldcat, dit naar volle tevredenheid.

Stedelijk Museum Amsterdam (Esther Brakenhoff): We hebben iemand kunnen aannemen zij het voor slechts 12 uur, die Slavist en kunsthistoricus is. Dat houdt verband met de nieuwste plannen om het SMA als onderzoekscentrum voor Russische (avant-garde) kunst te promoten. Zowel de kunstcollectie als de documentatie daarover en archieven (zoals het Khardzhiev-Archief) maken dat er op dit gebied ook een goeie onderzoekcollectie is. Samenwerking met de Universiteiten is ook in opbouw. De bibliotheek speelt hierin een centrale rol. Ook op het gebied van de time-based arts is zo’n programma in ontwikkeling. Verleden jaar september heeft een groep van 20 masterstudenten gedurende 8 weken zeer intensief de bibliotheek gebruikt: een medewerker van de RUU, onze conservator videokunst, de behoudsmedewerker videokunst en de bibliothecaris hebben dit traject begeleid. De werkgroep werd eind 2018 als beste werkgroep bij letteren beoordeeld. Voor het museum zijn zo 30 werken uit de collectie grondiger gedocumenteerd en zijn er goede catalogusteksten beschikbaar. Ook werkte het SMA samen met het Van Abbemuseum, Boijmans van Beuningen, Lima, De Hallen bij de totstandkoming van de website: videokunst.net Afgelopen zondag (19 mei 2019)werd het prachtige boek: The plant collection, over de planten in het Stedelijk Museum van Inge Meijer gepresenteerd in de bibliotheek. Het boek werd geïnitieerd vanuit de bibliotheek en in samenwerking met het enorme beeldarchief van het museum geproduceerd.
Boekmanstichting (Hilde Klein): De Boekmanstichting heeft per 1 maart een nieuwe directeur Jan Jaap Knol. Jan Jaap Knol was directeur-bestuurder van het Fonds voor Cultuurparticipatie waar hij vanaf de oprichting in 2008 leiding aan gaf. Daarvoor was hij onder meer hoofd van de afdeling Cultuurbereik van het ministerie van OCW en vervulde hij beleidsfuncties binnen de directies Kunsten en Internationaal Beleid van het ministerie. Hij studeerde Nederlandse Taal en Letterkunde aan de Rijksuniversiteit Groningen. De bibliotheek is merendeels gestopt met het aanschaffen van hard copy materiaal en zet nog meer in op digitale documenten en grijze literatuur.
Willem de Kooning Academie (Wilma Knol): Bij de Willem de Kooning Academie heeft het collectie ontwikkelteam een plan gemaakt waarbij collectievorming en onderwijs binnen het Research Station meer gekoppeld zullen zijn met het curriculum zoals dat sinds 2011 operationeel is. Het plan wordt komende maand gepresenteerd aan het managementteam.Ik ben op verzoek van velen bij de WdKA mijn verhalen over de bibliotheekcollectie aan het opstellen. De serie heet Stories within, en zijn vooralsnog alleen te zien op onze intranetsite.

Rijksmuseum Amsterdam (Madeleine Pfundt): Sinds 2016 maakt de bibliotheek van het Rijksmuseum (Research Library) deel uit van de nieuwe afdeling Research Services die uit vijf afdelingen bestaat (Bibliotheek, Collectie Informatie, Automatisering, Studie- en Leeszaal, Depot). Bibliotheek: eind 2018 werd het RFID-project voltooid. De meeste boeken zijn nu voorzien van een RFID-label. Twee grote, verworven collecties worden gecatalogiseerd: Vloemans en Unger. De internationale boekenruil van de Research Library loopt nog steeds goed. Er kwamen in 2018 zo’n 1000 boeken op ruilbasis binnen. Andere afdeingen: momenteel loopt een Europese aanbesteding voor de digitalisering van de objectdocumentatie. Ook loopt er een inkooptraject voor een document management systeem waar deze data in zal worden opgeslagen (subafdeling Collectie Informatie). Er wordt druk gewerkt aan de ondersteuning van Project Nachtwacht op dataniveau. In samenwerking met DANS, een NWO instituut dat alle geesteswetenschappelijke data archiveert en ontsluit, werken we aan de ontwikkeling van een research data management beleid en de ingebruikname van een data repository. Enkele informatiespecialisten gaan ook een opleiding tot datasteward volgen dit jaar (subafdeling Collectie Informatie). Als de aanbesteding volgens plan loopt wordt in de herfst van 2019 gestart met de inrichting van een nieuwe toegang tot de bibliotheek en een tweede studiezaal voor hybride onderzoek (analoog + digitaal). Daartoe wordt een kleine tentoonstellingszaal vlak voor de Cuypersbibliotheek opgeofferd. De daar tentoongestelde topwerken uit de bibliotheekcollectie worden geïntegreerd in de vaste opstelling van de collectie. Geplande einddatum is hopelijk begin 2020 (subafdeling Studie- en Leeszaal)
Sinds april 2019 is gestart met een interne dienstverlening genaamd ‘Scan on Request’ waarbij scans tot max 50p kunnen worden aangevraagd via de bibliotheekcatalogus uit boeken, tijdschriften en veilingcatalogi. De scans worden gemaakt door de medewerkers uit het depot. Wegens copyrightbeperkingen is dit een dienst die voorlopig alleen beschikbaar is voor interne medewerkers (subafdeling Depot RS). Er staan vacatures open voor een nieuwe Informatiespecialist Bibliotheek (selectiegesprekken lopen deze week), voor een Informatiespecialist Studie- en Leeszaal (deadline 26/5) en voor een Data Manager (deadline 9/6). Chris Dijkshoorn, gepromoveerd binnen Computer Science aan de VU op 3/4 start op 1/6 als allereerste hoofd van de subafdeling Collectie Automatisering.

Koninklijke Bibliotheek (Anna Rademakers) : De KB heeft een nieuw beleidsplan (https://www.kb.nl/sites/default/files/docs/beleidsplan_kb_2019-2022.pdf) voor de periode 2019-2022. We zetten vol in op de digitale ontwikkelingen. Ons verzamelbeleid wordt de komende jaren ‘digitaal waar mogelijk, fysiek waar nodig’. Ook voor het depot willen we in de toekomst steeds meer digitaal gaan verzamelen. Daarom gaat ook de ontwikkeling van ons digitale magazijn onverminderd door. Een ander punt is huisvesting: we gaan over ca. 8 jaar verhuizen naar een nieuwe locatie (n.t.b.) in Den Haag, De publieksfunctie en de magazijnen worden gescheiden. Er wordt een heel modern gerobotiseerd magazijn gebouwd net buiten Den Haag. De verhuizing van de collecties zal al over ca. 5 jaar plaatsvinden. Hiervoor wordt nu ‘achterstallig onderhoud’ gepleegd. Collectiedelen die nog niet goed ontsloten waren worden versneld beschreven.

Sluiting en nieuwe bestuursleden:

Omdat Esther Brakenhoff zich niet herkiesbaar heeft gesteld voor een nieuwe bestuurstermijn wordt onder dankzegging afscheid van haar genomen. Er treden twee nieuwe bestuursleden toe: Kimberly Bouquet (Spoorwegmuseum Utrecht) en Nita Smit (EYE).

 

Jaarvergadering 2019

Beste OKBN-leden,

Graag nodigen we je uit voor de OKBN-jaarvergadering op donderdag 23 mei 2019 bij Rijksmuseum Twenthe in Enschede.
(Voor adres en route zie: https://www.rijksmuseumtwenthe.nl/content/79/nl/adres-en-route)

Het programma is als volgt:

10.30: inloop
11.00: Algemene Ledenvergadering (stukken volgen)
12.30: lunch
13.30: presentatie & rondleiding Rijksmuseum Twenthe
15.30: borrel

Zou je vóór 9 mei willen laten weten of je aanwezig bent d.m.v. een email aan Esther Brakenhoff (e.brakenhoff@stedelijk.nl)?

Hartelijke groet,
namens het bestuur van OKBN,

Anna Rademakers
Voorzitter

OKBN logo

Verslag OKBN-kennissessie: Kunsternaarsboeken 14 maart 2019, Museum Voorlinden, Wassenaar

In deze kennissessie werd het ‘kunstenaarsboek’ op verschillende manieren bekeken. Is het een boek of een museaal object? En wat heeft die keuze voor gevolgen voor ontsluiting en presentatie?

* Anna Rademakers, voorzitter OKBN, heet iedereen welkom en introduceert de sprekers.

* De eerste spreker is Paul van Capelleveen, conservator Moderne bijzondere gedrukte werken en Boekgeschiedenis, Koninklijke Bibliotheek. Hij schetste het kunstenaarsboek in de boekhistorische context en plaatste daarbij de opmerking dat de definiëring van het kunstenaarsboek lastig is. In de jaren ’70 van de 20ste eeuw werden in de Verenigde Staten de eerste verzamelingen met ‘Artist Books’ aangelegd van met name met kunstenaarsboeken uit de jaren ’60. Deze ‘artist books’ zijn iets anders dan de Franse ‘Livre d’artistes’ uit de 19de – 20ste eeuw. Daarbij gaat het met name om samenwerkingsverbanden tussen kunstenaars en auteurs/uitgevers. Bij ‘artist book’ gaat het meestal om een kunstwerk (van één kunstenaar) in boekvorm. Naast ‘artist books’ en ‘livre d’artistes’ bestaan er nog vele termen met verschillende definities. De vraag is, hebben we een definitie nodig?
De KB verzamelt vanaf de jaren ’70 kunstenaarsboeken. Sindsdien zijn weinig systematische, informele afspraken gemaakt met andere instellingen, zoals musea, over wie welke boeken bewaart. Naast boeken die ingeleverd worden voor het depot, krijgt het KB ook schenkingen. Deze bevatten regelmatig kunstenaarsboeken. Vanaf de jaren ’90 neemt het KB alleen boeken op die zijn uitgegeven in Nederland en neemt in principe geen boeken op die elders al aanwezig zijn. Andere instellingen zoals Meermanno nemen ook buitenlandse uitgaves op. Er is echter geen duidelijk overzicht van de verzamelingen kunstenaarsboeken in Nederland. Paul geeft aan dat een systematische inventarisatie van wat zich waar bevindt in Nederland zinvol zou zijn. Hij zou hierover graag in overleg gaan met andere verzamelende instellingen.
Kunstenaars denken er vaak zelf niet aan om een publicatie naar de KB te sturen. Paul legt daarom vaak zelf contact met kunstenaars.
Criteria bij de KB voor het opnemen van publicaties in depot waren o.a. het bevatten van meerdere pagina’s en tekst. Door de opkomst van digitale technieken en self-publishing is het aanbod echter enorm toegenomen en van vorm veranderd, wat vraagt om nieuwe criteria. Elementen als auteur, oplage en omvang zijn bij digitale publicaties niet altijd duidelijk. Als voorbeeld noemt Paul o.a. ‘The invisible book’ van Elisabeth Tonnard. Het is daarom nodig om nieuwe criteria te formuleren, ook voor het maken van keuzes bij het opnemen van een publicatie.
Het papieren boek wordt echter ook nog volop gemaakt en kan zelfs een bewuste keuze zijn i.v.m. de tactiliteit en ruimtelijke sequentie van het boek of als protest tegen het digitale of de commerciële kant van het internet. Daarnaast bestaan er ook hybride publicaties, deels digitaal deels papier. Opleidingen op academies met specialisaties beeld en taal zorgen voor extra aandacht voor tekst naast beeld.
Vasthouden aan verouderde terminologie is daarom niet gewenst. De grenzen zijn vervaagd en de kunstenaarsboeken van nu vragen om een andere benadering met nieuwe ruimere termen.

* De tweede spreker is Florian Cramer, lector 21st Century Visual Culture / Autonomous Practices aan de Willem de Kooning Academie in Rotterdam.
Florian belicht het kunstenaarsboek vanuit de kant van de maker, als een werk van/door kunstenaars. Het kunstenaarsboek als medium werd in de 20ste eeuw gebruikt door avant-garde kunstenaars als Kurt Schwitters en El Lissitzky. De Fluxus beweging, met o.a. George Maciunas, zag het als een alternatief kunstsysteem dat de mogelijkheid bood voor collectieve producties waarbij de rechten en de winst coöperatief werden gedeeld. In Nederland zette kunstenaar en literatuurwetenschapper Ulises Carrión de eerste kunstruimte op speciaal gericht op het kunstenaarsboek als kunstvorm, Other books and so (Amsterdam). Hij ontwikkelde manifesten en theorieën en deed een poging tot systematisering van kunstenaarsboeken. Carrión heeft ook nu nog veel invloed op jonge makers. Andere ruimtes in Nederland voor kunstenaarsboeken zijn o.a. Multiples.nl, Boekie Woekie en Printroom Rotterdam. In de Verenigde Staten werd Printed Matter (NY) opgericht door AA Bronson, met de NY Art Book Fair als alternatief voor het officiële kunstcircuit.
Hoewel kunstenaarsboeken moeilijk in te delen zijn, gaf Florian toch een indicatie van een aantal categorieën, maar de grenzen tussen deze categorieën zijn vaag en overlappend :

– Artist-made books, multiples & other small editions
Bijv. Homeshop (Beijing) en The Publication Studio. De laatste is een wereldwijd netwerk waarbij publicaties digitaal verstuurd en lokaal afgedrukt kunnen worden, soms met eigen lokale vormgeving.
– Zines
– Riso & other forms of DIY print media
Riso print is een goedkope vorm van reproductie, ontstaan vanuit de kraakscene. Bijv. Extrapool/Knust Press (Nijmegen) en Kotti-Shop (Berlijn).
– DIY comics/drawing/illustration
Deze experimentele publicaties komen vooral voort uit niet-westerse tradities, zoals in China en Japan. Bijv. Osaka Zine Fair
– Photographers’ books & zines
Bijv. Ed Ruscha, ‘Twenty six gasoline stations’
– Graphic designers DIY
– Experimental digital & hybrid analog-digital publishing, postdigital art libraries
Bijv. Alessio Chierico en !Mediengruppe Bitnik

Twee websites bieden gratis open access toegang tot o.a. kunstenaarsboeken:
– UBU web http://www.ubu.com/
– Monoskop https://monoskop.org/Monoskop

* Irene Müller, head registrar department van Museum Voorlinden, haalt ons op voor een uitgebreide rondleiding door de collectie van de bibliotheek van Museum Voorlinden. Ze besteedt daarbij speciale aandacht aan de kunstenaarsboeken in de collectie en toont ons kunstenaarsboeken van o.a. Henri Matisse, Marcel Broodthaers, Man Ray, Jean Cocteau, Ed Ruscha en Olafur Eliasson.

Bibliotheek Museum Voorlinden

Vitrines met kunstenaarsboeken tussen de andere boeken uit de collectie

Matisse

Jean Cocteau

Man Ray

Vacature: vakreferent voor de domeinen Kunstgeschiedenis, Film- en Literatuurwetenschap en Franse Taal en Cultuur

Vakreferent voor de domeinen Kunstgeschiedenis, Film- en Literatuurwetenschap en Franse Taal en Cultuur (0,8 fte)

De werkzaamheden

De afdeling Faculty Liaison & Diensten zoekt een nieuwe vakreferent die een brug vormt tussen de UBL en medewerkers en studenten van de opleidingen Kunstgeschiedenis, Film- en Literatuurwetenschap en Franse taal en cultuur. De vakreferent treedt op als partner voor onderzoekers en docenten en draagt zorg voor de collectievorming en  cursussen  informatievaardigheid voor bovengenoemde domeinen.

Lees meer:

Universitaire Bibliotheken Leiden (UBL) zoekt vakreferent

Uitnodiging Kennissessie Kunstenaarsboeken

14 maart 2019, 13.30u-17.00u
Museum Voorlinden, Buurtweg 90 Wassenaar (route)

In deze kennissessie wordt het ‘kunstenaarsboek’ op verschillende manieren bekeken. Is het een boek of een museaal object? En wat heeft die keuze voor gevolgen voor ontsluiting en presentatie? Verschillende sprekers laten deze middag hun licht schijnen op het fenomeen kunstenaarsboek. Paul van Capelleveen (conservator Moderne bijzondere gedrukte werken en Boekgeschiedenis, Koninklijke Bibliotheek) bekijkt het kunstenaarsboek in boekhistorische context, Florian Cramer (lector 21st Century Visual Culture / Autonomous Practices, Willem de Kooning Academie) belicht de kant van de maker en Irene Müller (Head Registrar Department, Museum Voorlinden) laat ons in de bibliotheek van Museum Voorlinden kunstenaarsboeken zien in een museale omgeving.

Agenda:
13.30u: welkom
13.35u-14.10u: Paul van Capelleveen
14.10u-14.45u: Florian Cramer
14.45u-15.00u: gelegenheid tot vragen stellen en dialoog (met koffie en thee)
15.00u-16.00u: Irene Müller toont kunstenaarsboeken uit de collectie van Museum Voorlinden in de bibliotheek van het museum.
16.00u-17.00u: borrel
Interesse? Geef je vóór 5 maart op bij Esther Brakenhoff (E.Brakenhoff@stedelijk.nl)

Voor OKBN-leden is de kennissessie gratis, niet-leden betalen € 10,- (Er is een beperkt aantal plaatsen beschikbaar. Leden hebben voorrang)
NB. Toegang tot het museum is niet inbegrepen in prijs of programma. Wie dat wil, kan voorafgaand aan de bijeenkomst het museum op eigen gelegenheid bezoeken. Voor meer informatie en ticketverkoop, zie: http://www.voorlinden.nl

Open science en het huidige digitale wetenschappelijke informatielandschap

 

Op 1 november j.l. organiseerde het OKBN een kennissessie in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag over de ontwikkelingen op het gebied van Open Science, het huidige digitale wetenschappelijke informatielandschap en de toegankelijkheid van wetenschappelijke publicaties. Astrid van Wesenbeeck (open science officer KB) hield een inleiding over ontwikkelingen in de internationale en nationale wetenschappelijke community met betrekking tot de transitie naar Open Science en in dat kader over ‘Open Acces’ (vrije toegankelijkheid van publicaties). Open Science staat voor vrije toegang tot het hele wetenschappelijke onderzoeksproces, Open Access staat voor vrije toegang tot wetenschappelijke informatie. Maar veel wetenschappelijke publicaties zitten nog achter een z.g. ‘paywall’ en zijn alleen na betaling toegankelijk. Daarnaast zijn er ook publicaties die als PDF vrij toegankelijk zijn. Onderzoek wordt met gemeenschapsgeld betaald en daarom zouden zowel onderzoekers als burgerlijke instanties vrij van de onderzoeksresultaten gebruik moeten kunnen maken.
Naast Open Access wordt ook informatie gepubliceerd door commerciële partijen en veelal aangeboden binnen een databank die gehost worden door grotere organisaties.

In het kader van Citizen science / Burgerwetenschap, zie o.a.:

Zooniverse: https://www.zooniverse.org/about
KNAW: https://www.knaw.nl/nl/actueel/agenda/citizen-science
Wageningen University: https://www.wur.nl/nl/Dossiers/dossier/Citizen-science-burgerwetenschap.htm
TU Delft: https://www.tudelft.nl/scd/waterlab/doe-mee-aan-onderzoek/wat-is-citizen-science/ )
Kennisplatforms: Open: http://www.onlineopen.org en Monoskop: http://www.monoskop.org )

Na de inleiding konden de deelnemers zelf aan de slag met het zoeken in verschillende databases en het gebruik van de z.g. ‘open accessbutton’ die ingezet kan worden om een ‘paywall’ te omzeilen. De verschillende mogelijkheden werden na afloop geëvalueerd.

De volgende databanken konden worden doorzocht

1. Google Scholar – http://www.scholar.google.nl/
2. Ingenta Open – https://ingentaopen.com/
3. NARCIS — http://www.narcis.nl/
4. OSF Preprints — https://osf.io/preprints/
5. Unpaywall — http://www.doai.org
6. Academia — http://www.academia.edu & ResearchGate – http://www.researchegate.net
7. HBO Kennisbank – https://www.hbo-kennisbank.nl
8. IFindr – https://1findr.1science.com/home/
9. Open Knowledge – https://openknowledgemaps.org
10. Open Library of Humanities – https://www.openlibhums.org/
II. FigShare – https://figshare.com/
12. Coursera – https:((www.coursera.org/ (open educatie)
Gebruik van de open accesbutton.

Download de open accesbutton via: https://openaccessbutton.org (de button kan overigens ook als add-on aan Firefox worden toegevoegd).

Voor een voorbeeld zie: https://openaccessbutton.org/instructions

Wanneer je bijvoorbeeld het artikel: ‘Ribulose Bisphosphate Carboxylase: A Two-Layered, Square-Shaped Molecule of Symmetry 422’ opzoekt in Google Scholar (www.scholar.google.nl/) kom je alleen bij het abstract, het volledige artikel is niet vrij toegankelijk. Maar als je de titel opzoekt met de ‘openaccesbutton’ kom je bij een vrij toegankelijke, full text versie terecht.

Een andere mogelijkheid om vrije toegang tot publicaties te krijgen is het gebruik van: https://unpaywall.org

Ter afsluiting werd ook (nader) kennisgemaakt met de digitale bronnen van de Koninklijke Bibliotheek. https://www.kb.nl/digitale-bronnen. Hier kan je op voorgeselecteerde vakgebieden en voorgeselecteerde media in verschillende databaken zoeken.

Het is absoluut de moeite waard zelf op onderzoek uit te gaan!