Terugblik: Op bezoek bij de Bibliotheek Utrecht in 3D

Op dinsdag 5 oktober was het OKBN te gast bij de Bibliotheek Utrecht aan de Neude. De kleine 25 aanwezigen kregen achtereenvolgens een presentatie van Roy van Maarseveen van Zecc Architecten die betrokken was bij de verbouwing van het oude postkantoor tot bibliotheek, en een van directeur Deirdre Carasso die haar plannen voor de bibliotheek met ons deelde. Tot slot was er een rondleiding door het pand onder leiding van verschillende enthousiaste vrijwilligers en natuurlijk een borrel, waar de OKBN-leden elkaar na ruim anderhalf jaar weer eens ‘live’ konden spreken.

Lees de terugblik hier: link.

Uitnodiging OKBN-najaarsbijeenkomst

Op bezoek bij de Bibliotheek Utrecht in 3D

Wanneer: dinsdag 5 oktober 2021, 13.30-17.00u
Waar: De Bibliotheek Utrecht, Neude 11, Utrecht

In maart 2020 is de nieuwe bibliotheek van Utrecht geopend in het monumentale pand van het oude postkantoor aan de Neude. Het gebouw is jarenlang verbouwd en geschikt gemaakt voor zijn nieuwe bibliotheekfunctie.
Voor deze eerste ‘fysieke’ OKBN-bijeenkomst sinds het uitbreken van de coronapandemie nodigen we jullie graag uit in deze iconische bibliotheek. We hebben een rijkgevuld programma waarin de 3D-beleving centraal staat: Roy van Maarseveen van Zecc Architecten vertelt ons alles over de architectuur en de verbouwing van het pand. Deirdre Carasso, directeur van de Bibliotheek Utrecht, praat ons bij over de missie en visie van de bibliotheek. We krijgen een rondleiding én we kunnen elkaar eindelijk weer eens in levenden lijve ontmoeten.

Programma:
13.30-14.00: inloop met koffie
14.00-14.05: welkom door Anna Rademakers, voorzitter OKBN
14.05-14.30: presentatie van Roy van Maarseveen, Zecc Architecten
14.30-14.50: presentatie van Deirdre Carasso, directeur Bibliotheek Utrecht
14.50-15.00: korte pauze
15.00-16.00: rondleiding door de bibliotheek met de gidsen
16.00-17.00: borrel in restaurant Noda

Er is plek voor max. 40 deelnemers. Deelname is voor OKBN-leden gratis. Niet leden betalen €10,- en krijgen daarvoor een factuur toegestuurd.
Aanmelden kan tot uiterlijk vrijdag 24 september per email bij Anna Rademakers via anna.rademakers@kb.nl.
We hopen jullie te mogen verwelkomen in Utrecht!

Verslag online studiemiddag: Diversiteit en inclusie in terminologie van kunstinstellingen en hun bibliotheken

Tot voor kort was de Westerse blik op (kunst)geschiedenis de standaard, maar over de hele wereld groeit het besef dat er meerdere perspectieven mogelijk en nodig zijn. Hoe kunnen kunsthistorische bibliotheken bijdragen aan een andere blik op hun collecties? Dit actuele onderwerp was voor het OKBN aanleiding een studiemiddag te organiseren en verschillende experts uit te nodigen hun kennis met leden en andere geïnteresseerden te delen.  

Lees het hele verslag van de online studiemiddag van 1 april 2021 hier terug: link.

Artikel Corona als collectie: Van hart onder de riem

Hoe leg je een collectie aan die onderzoekers en geïnteresseerden uit toekomstige generaties inzicht biedt in de maatschappelijke uitdagingen van vandaag? Deze vraag stond centraal tijdens de online studiemiddag ‘Corona als collectie’.

Lees het hele artikel, geschreven door Wilma van den Brink en Anne Oechtering, hier: Corona als collectie: Van hart onder de riem.

Online studiemiddag: Diversiteit en inclusie in terminologie van kunstinstellingen en hun bibliotheken

Op donderdag 1 april van 15:00 tot 16:30 organiseert het Overleg Kunsthistorische Bibliotheken Nederland (OKBN) een studiemiddag over diversiteit en inclusie in tentoonstellingsbijschriften en trefwoorden.

Tot voor kort was de Westerse blik op (kunst)geschiedenis de standaard, maar over de hele wereld groeit het besef dat er meerdere perspectieven mogelijk en nodig zijn. Hoe kunnen kunsthistorische bibliotheken bijdragen aan een andere blik op hun collecties?

Priya Swamy (conservator Globalisering en Zuid Azië, Nationaal Museum van Wereldculturen) zal vertellen over de bewuste keuze voor een ander perspectief bij het samenstellen van de semipermanente opstelling Kruispunt Rotterdam in het Wereldmuseum Rotterdam.

Het Rijksmuseum startte in 2015 met het aanpassen van terminologie in de collectieregistratie en publieksteksten en verving woorden als ‘neger’, ‘Eskimo’, ‘dwerg’ en ‘exotisch’. Bas Nederveen (Informatiespecialist Rijksmuseum) zal spreken over de aanpak van de terminologiewerkgroep in het Rijksmuseum.

In een panelgesprek gaan Sanne van Splunter (Koninklijke Bibliotheek), Johan Dekker (CABK, Artez academie voor beeldende kunsten) en Bas Nederveen vervolgens in gesprek met elkaar en de deelnemers over de aanpak van gevoelige termen bij hun instellingen met Jantiene van Elk als gespreksleider.

Programma

15:00 Inleiding

15:10 Kruispunt Rotterdam door Priya Swamy

In de semi-permanente opstelling Kruispunt Rotterdam plaatst het museum zijn collectie in een hedendaagse context. Aangevuld met nieuwe werken van artiesten, kunstenaars en Rotterdammers die zich lieten inspireren door de collectie van het museum. Als een soort dialoog tussen toen en nu, ver weg en dichtbij. Kruispunt Rotterdam maakt inzichtelijk dat Rotterdam de wereld altijd dichterbij bracht, te beginnen met de (handels)reizen, en vandaag de dag de wereld in zich herbergt met ruim 170 nationaliteiten.

15:40 Pauze

15:50 Terminologie in het Rijksmuseum door Bas Nederveen

16:05 Panelgesprek tussen Sanne van Splunter, Johan Dekker en Bas Nederveen

16:30 Eind

Aanmelden: bibliotheek@textielmuseum.nl Na aanmelden ontvangt u een link voor de online bijeenkomst.

Links: https://www.wereldmuseum.nl/nl/zien-en-doen-in-het-wereldmuseum/tentoonstellingen/kruispunt-rotterdam https://www.rijksmuseum.nl/nl/onderzoek/ons-onderzoek/overkoepelend/terminologie https://www.tropenmuseum.nl/nl/over-het-tropenmuseum/words-matter-publicati

Online studiemiddag: Corona als collectie

Hoe gaan erfgoedinstellingen en hun bibliotheken om met de actualiteit van de coronapandemie? Hoe leg je een collectie aan die onderzoekers en geïnteresseerden uit volgende generaties inzicht biedt in de maatschappelijke uitdagingen van vandaag?

Op donderdag 28 januari van 15u tot 16.30u organiseren het OKBN en de interessegroep Onderzoeks- en Onderwijsbibliotheken (O&O) van de KNVI (Koninklijke Nederlandse Vereniging van Informatieprofessionals) een online studiemiddag over ‘Corona als collectie’.

Drie sprekers van verschillende instellingen vertellen hoe zij collectioneren en presenteren rondom corona. Hugo van der Zande spreekt over de totstandkoming – met hulp van het publiek – van de ‘coronacollectie’ van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC). Kees Teszelszky neemt je mee in de Corona-webcollectie van de Koninklijke Bibliotheek (KB). Van de anderhalvemetersamenleving tot viruswappies: wat (en hoe) verzamel je voor het nageslacht? Femke Rotteveel van Fotodok legt in haar bijdrage de nadruk op het verhalen vertellen met collecties en het opbouwen van een geheugenarchief. Ze vertelt over de ‘open studio expositie’ Pass It On, Private Stories, Public Histories. Vier kunstenaars werken hier aan projecten waarin de basis wordt gevormd door een familiearchief dat belangrijke historische gebeurtenissen of tijdperken weerspiegelt, zoals nu de onzekere coronarealiteit.

Aanmelden kan tot 25 januari via dit aanmeldformulier.

Themamiddag Verhalen over fotocollecties in Nederlandse erfgoedinstellingen (verslag)

Op donderdag 12 maart j.l organiseerde het OKBN een themamiddag met de titel: Verhalen over fotocollecties in Nederlandse erfgoedinstellingen. De bijeenkomst vond plaats in het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam.
Mattie Boom, conservator fotografie van het Rijksmuseum en Anneke van Veen, conservator van het Stadsarchief Amsterdam, hielden presentaties over respectievelijk diverse collecties fotoboeken in de Rijksmuseum Research Library en vrouwelijke fotografen in Nederland in het interbellum.

De collectie fotoboeken in de bibliotheek van het Rijksmuseum bestaat uit zo’n 20.000 banden en ca. 1500 fotoalbums, waarbinnen uiteraard verschillende collecties vertegenwoordigd zijn. Daarnaast zijn er nog ongeveer 160.000 afzonderlijke foto’s. In eerste instantie betrof de collectie van het Rijksmuseum de fotografie in de 19e eeuw, vanaf 2005 is er echter ook een actief verzamelbeleid van 20e eeuws materiaal. Aan de hand van een groot aantal voorbeelden van foto’s alsmede de manier waarop zij werden gepubliceerd wordt een duidelijke indruk van de ‘status’ van de nieuwe kunstvorm fotografie gegeven: aanvankelijk afgedrukt binnen een kader, als gold het prenten of schilderijen, fotografisch geïllustreerde boeken, afzonderlijke foto’s en tenslotte het fotoboek als vrijwel zelfstandig kunstobject. Door de aanwezigheid van zoveel divers materiaal hebben zowel de fotocollectie als de bibliotheek de functie van een ‘laboratorium’, waar niet alleen onderzoek naar de verspreiding, toepassing en doel van de foto kan plaats vinden maar ook onderzoek naar het beeld en de receptie. Bijzondere aandacht kreeg de collectie van Steven Joseph de Britse fotografie historicus die in 2001 zijn collectie aan het Rijksmuseum verkocht. Deze collectie die boeken over de meest uiteenlopende onderwerpen bevat, geeft een beeld van de ontwikkeling die het fotografisch geïllustreerde boek in de loop van de 19e eeuw doormaakte.

De presentatie van Anneke van Veen was gebaseerd op het onderzoek dat zij uitvoerde voor de tentoonstelling ‘Modern perspectives: foto en film Amsterdam 1920-1940’ (Stadsarchief Amsterdam 2019). Tal van vrouwelijke fotografen, die tijdens het interbellum in Nederland werkzaam waren, passeerden de revue. Bekende namen van het eerste uur zijn o.a. Éva Besnyő, Germaine Krull en Hanna Elkan. Zij waren vrijwel allen migranten en hadden in hun eigen land een degelijke foto-opleiding gevolgd; in Nederland bestond zo’n opleiding nog niet.
De foto’s van Germaine Krull hadden een groot bereik in de Franse geïllustreerde publieksbladen. Van haar portfolio Metall (1928) is een artikel te vinden in het Franse geïllustreerde tijdschrift ‘Vu’. In het Nederlandse tijdschrift ‘Variété’ staan publiciteitsfoto’s van de film ‘Regen’ waaraan Germaine Krull met Joris Ivens werkten. In één van de eerste nummers uit 1935 van het blad ‘Wij’ (uitgave van de Arbeiderspers) staan ook foto’s van Germaine Krull. De markt van geïllustreerde tijdschriften was dus belangrijk voor het verspreiden en het onder de aandacht brengen van foto’s. Daar konden opdrachten uit voort komen. Hanna Elkan (1893-1967), was in Amsterdam de eerste fotografe met een eigen portretstudio, in de Van Baerlestraat. Ze was bekend in de artistieke en intellectuele kringen in Amsterdam en maakte o.a. portretten van componist Igor Stravinsky en kunstschilder Ernst van Leyden. Éva Besnyő werkte samen met Hajo Rose. Voor Metz & Co maakten ze een fotomontage. Annemie Wolff (1906-1994) was met haar echtgenoot, filmmaker en architect Helmuth Wolff in 1933 op de vlucht voor de nazi’s vanuit Berlijn naar Nederland gekomen. In het tijdschrift Kleinbeeld-foto (september 1938) verscheen een artikel over hun werk. Na de inval van de Duitsers in Nederland in 1940, deden zij een zelfmoordpoging die alleen Annemie overleefde. Fotografe Emmy Andriesse (1914-1953) maakte voor de tentoonstelling fotografie in het Stedelijk Museum in Amsterdam in 1937 het affiche. Vanwege haar Joodse afkomst moest ze in de Tweede Wereldoorlog onderduiken. Ze maakte iconische foto’s over kinderen in de hongerwinter. Ter sprake kwam natuurlijk ook: Maria Austria [Oestreicher] (1915-1975) die haar opleiding in Wenen volgde. Zij was samen met haar zus die textielontwerpster was, gevlucht. Zij richtten het bureau ‘Model en Foto Austria’ op. Waarvoor Maria veel portret- en modefoto’s maakte. Haar werk is ondergebracht in het Maria Austria Archief.

Helaas moest de middag nogal abrupt worden beëindigd omdat het museum i.v.m. de corona-uitbraak vervroegd sloot. De helft van de deelnemers aan de Themamiddag heeft de tentoonstelling Sterke Verhalen kunnen bezoeken en de andere helft kreeg een rondleiding door de bibliotheek door fotograaf en bibliothecaris Sjef van Duin. Helaas was er geen gelegenheid meer om de groepen te wisselen.

Presentatie Mattie Boom

Themamiddag: Verhalen over Fotocollecties in Nederlandse erfgoedinstellingen

OKBN logo

12 maart 2020 van 13.00-17.00 uur in het Nederlands Fotomuseum, Rotterdam

Tijdens deze themamiddag staan fotografie en fotocollecties centraal. Twee sprekers zullen verschillende aspecten van deze onderwerpen voor het voetlicht brengen.
Mattie Boom (conservator fotografie van het Rijksmuseum) zal achtergronden van de diverse collecties fotoboeken die zich in de Rijksmuseum Research Library bevinden aan de orde stellen. In totaal bestaan deze collecties uit zo’n 20.000 boeken. Ook wordt aandacht geschonken aan enkele hoogtepunten uit de collecties en recente aanwinsten.
Anneke van Veen (conservator fotografie van het Stadsarchief Amsterdam) zal spreken over fotografen in het interbellum, met speciale aandacht voor vrouwelijke fotografen. Ook zal zij aandacht besteden aan het collectioneren van foto’s in de jaren tachtig, met als doel fotocollecties toegankelijker te maken voor een algemeen publiek.
Sjef van Duin, bibliothecaris van het Nederlands Fotomuseum geeft een korte rondleiding door de bibliotheek. Tevens kan het museum op eigen gelegenheid worden bezocht.
Programma:
13.00 u: inloop met koffie
13.30 u: welkomstwoord
13.35 u: Mattie Boom (conservator fotografie van het Rijksmuseum)
14.20 u: Anneke van Veen (conservator fotografie van het Stadarchief Amsterdam)
15.15 u: Sjef van Duin (bibliothecaris Nederlands Fotomuseum) – rondleiding bibliotheek – eventueel bezoek museum op eigen gelegenheid. Voor dit onderdeel van het programma wordt de groep in tweeën gesplitst. Eén groep bezoekt o.l.v. van Sjef van Duin de bibliotheek de andere groep kan op eigen gelegenheid het museum bezoeken. De toegangsprijs is € 14,00 maar gratis met: Museumjaarkaart, ICOM, BankGiroloterij VIP-kaart en Vereniging Rembrandt.
16.15 u: nadat beide groepen de bibliotheek hebben bezocht wordt de middag afgesloten met een borrel
17.00 u: einde

Aanmelden kan tot uiterlijk 3 maart bij: Wilma Knol. Voor leden is deelname gratis, niet-leden betalen € 10,00 en krijgen hiervoor een factuur toegestuurd.

Adres en routebeschrijving:
Nederlands Fotomuseum
Gebouw Las Palmas, Wilhelminakade 332
3072 AR Rotterdam

Auteursrecht & Creative Commons: hoe lossen we het op?

Op 19 november 2019 organiseerde het OKBN bij de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag een zeer goed bezochte themamiddag over auteursrechtwetgeving onder de titel: Auteursrecht & Creative Commons: hoe lossen we het op? Centraal stond de toegankelijkheid en beschikbaarheid van digitaal erfgoed.

Er waren twee presentaties, gegeven door Wietske van den Heuvel (senior adviseur bij DEN, kennisinstituut cultuur & digitalisering) en door Michelle van Lanschot (projectleider bij Wikimedia Nederland).

Wietske van den Heuvel  ging na een na een kort overzicht van de geschiedenis van de auteursrechtwetgeving uitvoerig in op economische belangen, verdien- en businessmodellen achter het auteursrecht en de ontwikkelingen in dat veld. Een instituut als DEN houdt o.a. het spanningsveld tussen ‘makers’ en ‘consumenten’ in de gaten: hoe toegankelijk zijn bijvoorbeeld publicaties en publicaties over onderzoek die met gemeenschapsgeld gefinancierd worden? Een ander aandachtspunt betrof de lobbies die gevoerd worden, o.a. om  ‘eeuwigdurende’ bescherming van een werk terug te dringen. Die lobbies dragen er wel toe bij dat er langzamerhand meer mogelijkheden komen om werk beschikbaar te maken.
Zo zijn er uitzonderingen op de termijn van 75 jaar na het overlijden van de auteur voor o.a. ‘out of commerce works’ (een vrij complex begrip op zich en) het z.g. ‘collected licensing with extended effect’ principe en voor de ‘preservation of copies’.

De presentatie van Michelle van Lanschot stond in het teken van Creative Commons. Er werd ingegaan op de licenties die afgegeven kunnen worden om werken die nog onder het auteursrecht vallen, online beschikbaar te maken. Door middel van licenties met verschillende gradaties en voorwaarden kan de beschikbaarheid van werken eenvoudiger worden geregeld dan dat dat binnen het traditionele auteursrecht mogelijk is. Er zijn licenties waarbij alleen de naam van de maker moet worden genoemd maar ook waarbij juist veel meer voorwaarden worden gesteld.

Beide presentaties zijn hier terug te zien:

Auteursrechten lobby
20191029 OKBN lezing CC & Wikimedia

 

Themamiddag: Auteursrecht & Creative Commons

OKBN logo

Auteursrecht & Creative Commons: hoe lossen we het op?

Met Wietske van den Heuvel (DEN) en Michelle van Lanschot (Wikimedia Nederland)

Datum/tijd: dinsdag 19 november 13.30u – 16.30u
Locatie: Koninklijke Bibliotheek, Den Haag

Veel gedigitaliseerd erfgoedmateriaal is niet beschikbaar voor het grote publiek vanwege het auteursrecht. Zonde, want wellicht kan er meer dan je denkt. Wat mag nu wel en wat mag nu niet?

Het eerste deel van deze middag gaat over de nieuwe auteursrechtwetgeving en hoe erfgoedinstellingen door samenwerking een sterkere onderhandelingspositie kunnen krijgen. Welke strategieën kun je als organisatie volgen op dit vlak? Welke invloed heb je als erfgoedinstelling als er nieuwe wetgeving wordt gemaakt?
In het tweede deel zoomen we in het gebruik van Creative Commons licenties als strategie om materiaal online te publiceren, b.v. via Wikipedia. Deze licenties maken het eenvoudig voor makers om hun werk, onder bepaalde voorwaarden, op bruikbare manier vrij te geven voor een groot publiek.
Wietske van den Heuvel is senior adviseur bij DEN, kennisinstituut cultuur & digitalisering. Michelle van Lanschot is projectleider bij Wikimedia Nederland, de vereniging die de Nederlandse Wikimedia-beweging ondersteunt. Deze beweging bestaat uit een wereldwijd netwerk van mensen en organisaties die vrije kennis willen bevorderen.

Programma:
13.30u: inloop met koffie
14.00u: Wietske van den Heuvel over de nieuwe auteursrechtwetgeving en de mogelijkheden en beperkingen voor erfgoedinstellingen
14.45u: korte pauze
15.00u: Michelle van Lanschot over Wikimedia en het gebruik van Creative Commons
15.45u: vragen
16.00u: borrel
16.30u: einde

Aanmelden kan tot uiterlijk 12 november bij: anna.rademakers@kb.nl.
Voor leden is deelname gratis, niet-leden betalen € 10,00 en krijgen hiervoor een factuur toegestuurd.

Het OKBN vestigt graag ook aandacht op het eendaagse congres Sharing is Caring dat op 22 november in het Rijksmuseum Amsterdam wordt gehouden. Zie de link voor meer informatie.