Categorie archief: Verslag

Themamiddag Verhalen over fotocollecties in Nederlandse erfgoedinstellingen (verslag)

Op donderdag 12 maart j.l organiseerde het OKBN een themamiddag met de titel: Verhalen over fotocollecties in Nederlandse erfgoedinstellingen. De bijeenkomst vond plaats in het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam.
Mattie Boom, conservator fotografie van het Rijksmuseum en Anneke van Veen, conservator van het Stadsarchief Amsterdam, hielden presentaties over respectievelijk diverse collecties fotoboeken in de Rijksmuseum Research Library en vrouwelijke fotografen in Nederland in het interbellum.

De collectie fotoboeken in de bibliotheek van het Rijksmuseum bestaat uit zo’n 20.000 banden en ca. 1500 fotoalbums, waarbinnen uiteraard verschillende collecties vertegenwoordigd zijn. Daarnaast zijn er nog ongeveer 160.000 afzonderlijke foto’s. In eerste instantie betrof de collectie van het Rijksmuseum de fotografie in de 19e eeuw, vanaf 2005 is er echter ook een actief verzamelbeleid van 20e eeuws materiaal. Aan de hand van een groot aantal voorbeelden van foto’s alsmede de manier waarop zij werden gepubliceerd wordt een duidelijke indruk van de ‘status’ van de nieuwe kunstvorm fotografie gegeven: aanvankelijk afgedrukt binnen een kader, als gold het prenten of schilderijen, fotografisch geïllustreerde boeken, afzonderlijke foto’s en tenslotte het fotoboek als vrijwel zelfstandig kunstobject. Door de aanwezigheid van zoveel divers materiaal hebben zowel de fotocollectie als de bibliotheek de functie van een ‘laboratorium’, waar niet alleen onderzoek naar de verspreiding, toepassing en doel van de foto kan plaats vinden maar ook onderzoek naar het beeld en de receptie. Bijzondere aandacht kreeg de collectie van Steven Joseph de Britse fotografie historicus die in 2001 zijn collectie aan het Rijksmuseum verkocht. Deze collectie die boeken over de meest uiteenlopende onderwerpen bevat, geeft een beeld van de ontwikkeling die het fotografisch geïllustreerde boek in de loop van de 19e eeuw doormaakte.

De presentatie van Anneke van Veen was gebaseerd op het onderzoek dat zij uitvoerde voor de tentoonstelling ‘Modern perspectives: foto en film Amsterdam 1920-1940’ (Stadsarchief Amsterdam 2019). Tal van vrouwelijke fotografen, die tijdens het interbellum in Nederland werkzaam waren, passeerden de revue. Bekende namen van het eerste uur zijn o.a. Éva Besnyő, Germaine Krull en Hanna Elkan. Zij waren vrijwel allen migranten en hadden in hun eigen land een degelijke foto-opleiding gevolgd; in Nederland bestond zo’n opleiding nog niet.
De foto’s van Germaine Krull hadden een groot bereik in de Franse geïllustreerde publieksbladen. Van haar portfolio Metall (1928) is een artikel te vinden in het Franse geïllustreerde tijdschrift ‘Vu’. In het Nederlandse tijdschrift ‘Variété’ staan publiciteitsfoto’s van de film ‘Regen’ waaraan Germaine Krull met Joris Ivens werkten. In één van de eerste nummers uit 1935 van het blad ‘Wij’ (uitgave van de Arbeiderspers) staan ook foto’s van Germaine Krull. De markt van geïllustreerde tijdschriften was dus belangrijk voor het verspreiden en het onder de aandacht brengen van foto’s. Daar konden opdrachten uit voort komen. Hanna Elkan (1893-1967), was in Amsterdam de eerste fotografe met een eigen portretstudio, in de Van Baerlestraat. Ze was bekend in de artistieke en intellectuele kringen in Amsterdam en maakte o.a. portretten van componist Igor Stravinsky en kunstschilder Ernst van Leyden. Éva Besnyő werkte samen met Hajo Rose. Voor Metz & Co maakten ze een fotomontage. Annemie Wolff (1906-1994) was met haar echtgenoot, filmmaker en architect Helmuth Wolff in 1933 op de vlucht voor de nazi’s vanuit Berlijn naar Nederland gekomen. In het tijdschrift Kleinbeeld-foto (september 1938) verscheen een artikel over hun werk. Na de inval van de Duitsers in Nederland in 1940, deden zij een zelfmoordpoging die alleen Annemie overleefde. Fotografe Emmy Andriesse (1914-1953) maakte voor de tentoonstelling fotografie in het Stedelijk Museum in Amsterdam in 1937 het affiche. Vanwege haar Joodse afkomst moest ze in de Tweede Wereldoorlog onderduiken. Ze maakte iconische foto’s over kinderen in de hongerwinter. Ter sprake kwam natuurlijk ook: Maria Austria [Oestreicher] (1915-1975) die haar opleiding in Wenen volgde. Zij was samen met haar zus die textielontwerpster was, gevlucht. Zij richtten het bureau ‘Model en Foto Austria’ op. Waarvoor Maria veel portret- en modefoto’s maakte. Haar werk is ondergebracht in het Maria Austria Archief.

Helaas moest de middag nogal abrupt worden beëindigd omdat het museum i.v.m. de corona-uitbraak vervroegd sloot. De helft van de deelnemers aan de Themamiddag heeft de tentoonstelling Sterke Verhalen kunnen bezoeken en de andere helft kreeg een rondleiding door de bibliotheek door fotograaf en bibliothecaris Sjef van Duin. Helaas was er geen gelegenheid meer om de groepen te wisselen.

Presentatie Mattie Boom

Open science en het huidige digitale wetenschappelijke informatielandschap

 

Op 1 november j.l. organiseerde het OKBN een kennissessie in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag over de ontwikkelingen op het gebied van Open Science, het huidige digitale wetenschappelijke informatielandschap en de toegankelijkheid van wetenschappelijke publicaties. Astrid van Wesenbeeck (open science officer KB) hield een inleiding over ontwikkelingen in de internationale en nationale wetenschappelijke community met betrekking tot de transitie naar Open Science en in dat kader over ‘Open Acces’ (vrije toegankelijkheid van publicaties). Open Science staat voor vrije toegang tot het hele wetenschappelijke onderzoeksproces, Open Access staat voor vrije toegang tot wetenschappelijke informatie. Maar veel wetenschappelijke publicaties zitten nog achter een z.g. ‘paywall’ en zijn alleen na betaling toegankelijk. Daarnaast zijn er ook publicaties die als PDF vrij toegankelijk zijn. Onderzoek wordt met gemeenschapsgeld betaald en daarom zouden zowel onderzoekers als burgerlijke instanties vrij van de onderzoeksresultaten gebruik moeten kunnen maken.
Naast Open Access wordt ook informatie gepubliceerd door commerciële partijen en veelal aangeboden binnen een databank die gehost worden door grotere organisaties.

In het kader van Citizen science / Burgerwetenschap, zie o.a.:

Zooniverse: https://www.zooniverse.org/about
KNAW: https://www.knaw.nl/nl/actueel/agenda/citizen-science
Wageningen University: https://www.wur.nl/nl/Dossiers/dossier/Citizen-science-burgerwetenschap.htm
TU Delft: https://www.tudelft.nl/scd/waterlab/doe-mee-aan-onderzoek/wat-is-citizen-science/ )
Kennisplatforms: Open: http://www.onlineopen.org en Monoskop: http://www.monoskop.org )

Na de inleiding konden de deelnemers zelf aan de slag met het zoeken in verschillende databases en het gebruik van de z.g. ‘open accessbutton’ die ingezet kan worden om een ‘paywall’ te omzeilen. De verschillende mogelijkheden werden na afloop geëvalueerd.

De volgende databanken konden worden doorzocht

1. Google Scholar – http://www.scholar.google.nl/
2. Ingenta Open – https://ingentaopen.com/
3. NARCIS — http://www.narcis.nl/
4. OSF Preprints — https://osf.io/preprints/
5. Unpaywall — http://www.doai.org
6. Academia — http://www.academia.edu & ResearchGate – http://www.researchegate.net
7. HBO Kennisbank – https://www.hbo-kennisbank.nl
8. IFindr – https://1findr.1science.com/home/
9. Open Knowledge – https://openknowledgemaps.org
10. Open Library of Humanities – https://www.openlibhums.org/
II. FigShare – https://figshare.com/
12. Coursera – https:((www.coursera.org/ (open educatie)
Gebruik van de open accesbutton.

Download de open accesbutton via: https://openaccessbutton.org (de button kan overigens ook als add-on aan Firefox worden toegevoegd).

Voor een voorbeeld zie: https://openaccessbutton.org/instructions

Wanneer je bijvoorbeeld het artikel: ‘Ribulose Bisphosphate Carboxylase: A Two-Layered, Square-Shaped Molecule of Symmetry 422’ opzoekt in Google Scholar (www.scholar.google.nl/) kom je alleen bij het abstract, het volledige artikel is niet vrij toegankelijk. Maar als je de titel opzoekt met de ‘openaccesbutton’ kom je bij een vrij toegankelijke, full text versie terecht.

Een andere mogelijkheid om vrije toegang tot publicaties te krijgen is het gebruik van: https://unpaywall.org

Ter afsluiting werd ook (nader) kennisgemaakt met de digitale bronnen van de Koninklijke Bibliotheek. https://www.kb.nl/digitale-bronnen. Hier kan je op voorgeselecteerde vakgebieden en voorgeselecteerde media in verschillende databaken zoeken.

Het is absoluut de moeite waard zelf op onderzoek uit te gaan!

Verslag themamiddag 13 februari 2017

Op maandag 13 februari j.l. vond een goedbezochte themamiddag plaats waarin het bestaan en gebruik van research tools binnen kunst(historische)bibliotheken vanuit verschillende perspectieven werd belicht.
Verslag, presentaties en foto’s volgen hieronder:

Themamiddag OKBN research tools in kunstbibliotheken en kunstopleidingen
13 februari 2017 in de Willem de Kooning Academie, Rotterdam

De middag ging van start met een presentatie van Geert Jan Koot (conservator bibliotheekcollecties Rijksmuseum) over de Art Discovery Group Catalogue. Dit bibliografische hulpmiddel zoekt direct binnen een grote hoeveelheid kunsthistorische bronnen wereldwijd. De ADGC biedt kwalitatief gefilterde informatie specifiek voor kunsthistorisch onderzoek. Dit speelt in op de behoefte van onderzoekers die door de bomen het bos niet meer zien in de grote hoeveelheid aan zoekmogelijkheden en databanken. Naast boektitels geeft de catalogus ook toegang tot artikelen, soms zelfs met volledige tekstversie, en tot niet-tekstuele informatie, zoals beeldbanken, computerfiles en geluidsbestanden. Een belangrijke aanvulling vormt tevens SCIPIO (veilingcatalogi) en in de toekomst o.a. ASCO (Art Sales Catalogue Online) en de Getty Research Portal.
Meer informatie over de Art Discovery Group Catalogue: http://artdiscovery.net/
presentatie-g-j-koot

Na Geert Jan Koot vertelde Lieke van Deinsen (cultuurhistorica en coördinator lees- en studiezaal Research Services Rijksmuseum) over haar onderzoek als Johan Huizinga Fellow in het Rijksmuseum naar het Panpoëticon Batavûm. Dit is een achttiende-eeuwse verzameling schrijversportretten, waarvan 81 exemplaren zich nu in de collectie van het Rijksmuseum bevinden. Lieke van Deinsen combineerde onderzoekstrategieën uit de literatuur- kunst- en cultuurgeschiedenis en zocht aansluiting bij de recente verworvenheden van de Digital Humanities met een digitale reconstructie van het kabinet en de kamer waarin de portretten ooit werden bewaard. Voor meer informatie (zie: www.schrijverskabinet.nl).
Via de Art Sales Catalogue Online (ASCO), het Adlib collectiebeheersysteem van het Rijksmuseum, de collectiedocumentatie, Artnet databank en restauratiedossiers reconstrueerde ze de weg van het Panpoëticon Batavûm: van de vervaardiging van de schrijversportretjes tot de manier waarop ze uiteindelijk in het Rijksmuseum terecht zijn gekomen. Wat uit de lezing van Lieke naar voren kwam, is de grote hoeveelheid bronnen en databases waar een onderzoeker op stuit, maar ook de onvindbaarheid van sommige bronnen. Niet alle informatie, zoals de aankoopgegevens van kunstwerken, is openbaar toegankelijk. Instellingen zouden echter de aanwezigheid ervan wel inzichtelijk kunnen maken.
Iedere instelling biedt daarnaast zijn metadata op diverse manieren aan. De onderzoeker is nu genoodzaakt zelf een systeem te bouwen waarin de veelvormige metadata verzameld kunnen worden en van aantekeningen voorzien. Een onderzoeksomgeving die dit faciliteert zou een aanwinst zijn.
presentatie-l-van-deinsen

De laatste spreker van deze themamiddag was Wilma Knol, informatiespecialist en embedded librarian bij de Willem de Kooning Academie. Ze maakt deel uit van het ‘Research Station’, dat net als alle andere ‘Stations’ de studenten ondersteunt in hun creatieve werkproces. Wilma ontwikkelde samen met een collega een speciale ‘tool’ voor ‘artistic research’ in het kunstonderwijs. Hierbij worden de kunststudenten vanaf het begin van hun opleiding getraind in de ontwikkeling van hun informatievaardigheden. Ze leren bronnen te onderscheiden en te valideren, de juiste zoektermen te gebruiken en ze krijgen inzicht in auteursrecht.
Het is een open, niet dwingend aanbod gericht op de visueel ingestelde kunststudent. In het kunsthistorische onderwijs ligt de nadruk veelal op tekstuele bronnen, terwijl hier juist gestart wordt vanuit visuele bronnen. Aan de hand van wat de student vindt, wordt gekeken naar alternatieve zoekmogelijkheden, het maken van een literatuurlijst en het archiveren van beeldmateriaal.
presentatie-w-knol

Geert Jan Koot

Geert Jan Koot

Liejke van Deinsen

Lieke van Deinsen

Wiilma Knol en Anna Rademakers

Wilma Knol en Anna Rademakers

Willma Knol en het publiek

Wilma Knol en het publiek

verslag: 2016 ARLIS/NA Netherlands Study Tour -Michiel Nijhoff

library-tour

Amsterdam, Utrecht, Rotterdam, and The Hague – Sunday, June 12Friday, June 17

Summary: The ARLIS/NA International Relations Committee (IRC) organized with our Dutch colleagues a week long study tour to the Netherlands. Fifteen ARLIS/NA members participated in the tour, visiting 18 libraries, archives, museums, and other cultural institutions in four cities.

Michiel Nijhoff, ARLIS Netherlands, was the local group leader and host.

Read more: Report:  final-2016-arlisna-netherlands-study-tour-report

Website: Schedule