De Zomerexcursie is een nieuwe jaarlijkse traditie, waarbij we naar één stad of streek gaan, daar meerdere instellingen bezoeken en vooral veel tijd hebben om kennis, vragen, problemen, oplossingen en onze passie voor boeken met elkaar te delen.
Op vrijdag 19 juni 2026 was de eerste Zomerexcursie van OKBN een feit: we bezochten Deventer, de Boekenstad! Met zo’n twintig OKBN-ers hadden we een fantastische dag met standswandelingen, rondleidingen en lekker eten toe.
De noemer boekenstad is niet voor niks: sinds 1990 wordt in Deventer de Boekenmarkt gehouden, de grootste eendaagse van Europa. Bovendien gaat de boekgeschiedenis hier ver terug. In 1477 kwam het eerste gedrukte boek van Deventer van de pers. De stad groeide uit tot een van de belangrijkste drukkersteden van Nederland. Door de jaarmarkten in de 15e en 16e eeuw werden boeken uit Deventer in heel Europa verspreid.
Even terug naar ons begin: we verzamelden op station Deventer en liepen gezamenlijk de stad in. Helaas was er geen tijd voor een bezoek aan het museum over Geert Groote (1340-1384), die met zijn Moderne Devotie een enorme lokale impuls gaf aan (voor)lezen en manuscript productie. Zeker de moeite waard om zelf te bezoeken! Wel zijn we nog langs het oudste stenen huis gelopen, Proosdij uit ca. 1130, wat inmiddels is opgenomen in het complex van kapittel van Lebuïnuskerk
We werden hartelijk ontvangen bij EICAS (acroniem voor ‘European Institute for Contemporary Art and Science’). Museum EICAS wil non-figuratieve, hedendaagse kunst toegankelijk maken voor een breed (inter-)nationaal publiek. Het werk van kunstenaars van de Nederlandse Nul-beweging en de ZERO-beweging vormt hierbij de basis.
Tot 13 september 2026 was in EICAS de wisseltentoonstelling ‘Super!’ van Jan Henderikse te zien. Henderikse (1937) was één van de leden van de Nederlandse Nul-beweging, en woont al vanaf eind jaren vijftig in het buitenland. Hij ordent alledaagse voorwerpen in assemblages van houten bierkratten, kroonkurken, munten of honkbalplaatjes en verheft deze tot kunst. In 1968 verhuist Henderikse naar New York en in de jaren zeventig ontdekt hij fotografie als een nieuw medium.
We kregen in EICAS een enthousiaste rondleiding van Antoon Melissen, de gastconservator van de tentoonstelling en expert van het werk van Henderikse en de leden van de Nul-groep. De tentoonstelling neemt de bezoeker mee langs de vele plekken waar Henderikse heeft gewoond: van Delft, Düsseldorf, Curaçao, Berlijn, Antwerpen en New York. In het archief van Henderikse trof Melisse toch ook weer onbekende informatie aan die verwerkt kon worden in de tentoonstellingscatalogus. Een aantal archiefstukken én de polaroidcamera van Henderikse is te zien op de tentoonstelling. Het archief van Henderikse wordt geschonken aan het RKD – Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis.
Daarna kregen we een toelichting op de inhoud van de bibliotheek van EICAS. Het is een bibliotheek in oprichting, en richt zich onder andere op de Nulgroep maar kijkt ook breder naar de geschiedenis van de abstracte kunst. De medewerkers ontvangen bezoekers en verlenen ook service aan derden, bijvoorbeeld door artikelen te scannen.
Na deze intensieve rondleiding, lunchten we samen in EICAS en wandelden vervolgens in luttele minuten naar de wereldberoemde Athenaeumbibliotheek. Gesticht in 1560, is het de oudste stadsbibliotheek van Nederland. Conservator Suzan Folkerts had een selectie boeken voor ons klaarliggen, waaronder het oudste boek in Deventer gedrukt uit 1477, de Liber bibliae moralis, door de uit Keulen afkomstige Richard Pafraet. Via de website van Atheneumbibliotheek, de verzameling oude en bijzondere drukken, is dit gehele boek in te zien, evenals duizenden andere gedigitaliseerde oude drukken.
Er zijn plannen voor een nieuwe locatie voor de bibliotheken van het IJsselland, maar die zijn nog niet definitief. Het was ons wel duidelijk dat deze bijzondere collectie een betere locatie verdient, en vooral meer personeel. De studiezaal is momenteel slechts op aanvraag open, een probleem waar velen van ons ook tegenaan lopen in onze eigen instellingen.
Met een stadsgids, die aardig wist te vertellen over de geschiedenis van de openbare kunstwerken in de stad, gingen we door naar Boekhandel Praamstra. Inmiddels begonnen velen van ons al half te smelten, want het leek de warmste dag van het jaar. Onderweg nog even naar het bijzondere Steinbuch dat als kunstwerk in de muur is gemonteerd op de plek waar vroeger de Uitgeverij Kluwer heeft gezeten.
Praamstra is een heerlijke én grote boekhandel, met nissen, trapjes en hoekjes die uitnodigen om te blijven neuzen. Lokale bibliofiele uitgeverij Petrichor, bestaande uit zeer enthousiaste vrijwilligers, liet een keur aan eigen uitgaven zien. Speciale aandacht was er voor het prachtige boek “Hanze art – oude boeken nieuwe kunst” behorend bij een project uit 2024 waarbij kunstenaars zich laafden aan de oude collectie van Athenaeumbibliotheek en tot nieuw beeldend of geschreven werk kwamen.
Tot slot gingen we borrelen en eten in het prachtige theatercafé Mimik, waar we uitgebreid hebben nagepraat. Het was ontzettend nuttig om zo een dag met elkaar door te brengen, die dankzij de medewerkers van EICAS, Atheneumbibliotheek en Praamstra zo goed in elkaar zat. De eerste Zomerexcursie was een groot succes, volgend jaar gaan we dit weer doen, in een andere stad!
verslag door Catharina van Daalen en Ramses van Bragt
