Verslag themamiddag ‘Bibliotheken in transitie’ 13 februari 2018 HvA Floor, Amsterdam

Welkom

Anna Rademakers, voorzitter van het OKBN, heet alle aanwezigen welkom. De opkomst (49 deelnemers) is hoog, waarschijnlijk omdat het onderwerp in alle bibliotheken speelt, maar ook omdat de middag wordt georganiseerd in samenwerking met de HvA, UvA, WsWb, Adamnet en AIN. Het onderwerp, bibliotheken in transitie, is een breed onderwerp, omdat deze transitie in elke bibliotheek weer anders is. Ook de KB, waar Anna zelf werkzaam is, is in transitie. De KB heeft de digitale taken van de openbare bibliotheken overgenomen en staat nu voor de taak om de nationale digitale bibliotheek vorm te geven. Het voorbeeld van de KB is niet één op één toepasbaar op andere instellingen, maar er zijn bepaalde aspecten van de transitie waar we allemaal mee te maken hebben: een veranderende maatschappij, steeds verdergaande digitalisering, vervagende grenzen tussen disciplines. Het vak van informatiespecialist verandert continu en daar zullen we op in moeten spelen.

Welkom door voorzitter Anna Rademakers
Foto: Peter Evers

Presentatie door Saskia Scheltjens (hoofd Research Services, Rijksmuseum): Waarom nog spreken over kunstbibliotheken?
(klik hier voor presentatie)

 

Presentatie Saskia Scheltjens
Foto: Peter Evers

Tegen de achtergrond van veranderingen in de wereld van cultureel erfgoed, bibliotheken en wetenschappelijk onderzoek zet Saskia Scheltjens uiteen hoe haar houding ten opzichte van het concept ‘kunstbibliotheek’ is veranderd. In de loop van bijna 20 jaar is zij steeds meer bedenkingen gaan formuleren over het nut van kunstbibliotheken, al voelt zij zich daar lichtelijk ongemakkelijk bij omdat haar carrière in grote mate verbonden is met haar werk in kunstbibliotheken.

Aanvankelijk was Scheltjens overtuigd van het concept kunstbibliotheek. Het onderscheidend criterium dat ze in 1999 gebruikte was: kunstbibliotheken zijn heel divers, zowel organisatorisch, met een specifiek collectiebeleid, een veelheid aan collectiedragers, diverse gebruikers, vergaande ontsluiting. Allemaal bewijzen voor een eigen, afzonderlijk type bibliotheek. Wat haar toen vooral opviel was de dynamiek van kunstbibliotheken.
Aan de hand van een kort historisch overzicht laat Scheltjens zien welke veranderingen zich vanaf de jaren ‘60 voltrokken in de maatschappij en het wetenschappelijke onderzoek en wat die voor invloed hadden op de ontwikkeling van kunstbibliotheken. Van belang voor de bloei van kunstbibliotheken waren onder meer: de democratisering van het hoger onderwijs, de toegenomen toegankelijkheid van openbare diensten, de uitbreiding van openbare bibliotheken, de opkomst van betaalbare kunstpublicaties, een stijgende cultuurconsumptie, en het ontstaan van educatieve diensten in musea. In die context kwam de professionalisering op van de kunstbibliotheken die zich organiseerde in samenwerkingsverbanden en -organisaties (ABF, Arlis, Arlis/NA, OKBN en OKBV)
Ook binnen het kunstonderwijs en -wetenschap was een verschuiving waarneembaar: van het belang in de jaren ‘60 en ‘70 van connoisseurschap en iconografie, naar de sociale geschiedenis, biografieën en aandacht voor toegepaste kunst. In de vakliteratuur zie je in de jaren ’80 een verschuiving naar reflectie op nieuwe kunststromingen, de opkomst van ‘new art librarianship’ en ‘new art history’, het postmodernisme en de implicatie die dit had op het aanbieden van informatie.
Daarnaast was er ook een opkomst en verruiming van het begrip ‘cultureel erfgoed’. Tot de jaren ’50 werd gesproken van ‘patrimonium’, ‘conservation and reservation’. Tot in de jaren ’80 verstond men onder het begrip ‘erfgoed’ vooral monumentenzorg, archeologie, de zorg voor waardevolle oude dingen. Pas vanaf de jaren ’90 is er sprake van een verruimd (cultureel) erfgoedbeleid met allerlei ondersteunende infrastructuur. In Vlaanderen is zelfs het hele museumdecreet op de schop gegaan en geïntegreerd in een cultureel erfgoedbeleid, waarbij het discours over wat een museum is, volkomen is ingebed in wat men verstaat onder cultureel erfgoed. Dat was voorheen ondenkbaar. Wat de transitie in onze sector mede beïnvloed is het discours over open data en (G)LAMs, (galleries, libraries, archives, museums) waarin bibliotheken geïntegreerd zijn in een groter cultureel erfgoedbeleid met een continuüm aan informatie-aanbiedende partijen, inclusief de invloed van Wikipedia.
Globaal zien we volgens Scheltjens een paradigma-shift van collectie naar connectie. Bibliotheken en erfgoedinstellingen verplaatsen hun focus van de collectie naar de gebruikers. De organisatie wordt binnenstebuiten gedraaid. Niet minder belangrijk is de impact van de digitalisering en het internet, digital scholarship. Hoe gaan onderzoekers om met materiaal? De impact die ‘digital humanities’ onderzoek heeft op het gebruik van informatie en hoe je dat kan faciliteren. In het Rijksmuseum is men steeds vaker bezig met AI en de impact die computer science heeft op hoe je met informatie om kan gaan. De methodes die jonge onderzoekers gebruiken veroorzaken complexe verhoudingen. Scheltjens vraagt zich daarom steeds vaker af waarom je nog zou spreken over kunstbibliotheken. Is dat niet een concept dat zijn tijd overleefd heeft? Er zijn complexere, mogelijk meer vruchtbare methodes en invalshoeken om iets te benaderen. Is het nog wel nuttig om te spreken over een kunstbibliotheek? Dat wat zich afspeelt in de rest van het museum of archief is misschien even relevant voor de informatiespecialist en zijn taken. De instellingen waar we zorg voor dragen en die onze herinneringen en beelden naar een volgende generatie dragen, kunnen een plek zijn voor transgressie, maar ook voor reflectie en dialoog. Dat is de kern van wat een bibliotheek zou moeten zijn.

Literatuur ter inspiratie:

-‘Hacking the academy’ (2013), een verzameling blogposts, over hoe je omgaat met nieuwe manieren van onderzoek. Een van de onderwerpen is ‘the enthropic library’. Kan de bibliotheek niet iets anders zijn dan een verzameling boeken – een caleidoscoop aan data en kennis, maar vooral ook van interactie.
http://hackingtheacademy.org/

-Art, anarchy and the open library (1991) / Clive Phillpot (MOMA kunstbibliothecaris, conservator kunstpublicaties) over het concept van openheid in de kunstbibliotheek.
https://doi.org/10.1017/S0307472200007367

The disorder of things: the postmodern art library (1993) / Simon Ford over de vervagende grenzen tussen bibliotheken, archieven en musea.
https://doi.org/10.1017/S0307472200008403

Lees verder

Advertenties

Inspiratiemiddag 13 februari

In samenwerking met HvA/UvA, (Hogeschool van Amsterdam/Universiteit van Amsterdam), WsWb (Werkgroep speciale en Wetenschappelijke bibliotheken), Adamnet en AIN organiseert OKBN een middag met als thema:

Bibliotheken in Transitie

Bibliotheken zijn aan het veranderen en op zoek naar nieuwe vormen van dienstverlening. Hoe kunnen zij aansluiting vinden bij de behoeften van de gebruiker in de toekomst? Heeft de bibliotheek als informatiedeler, kennisverspreider dan nog bestaansrecht? Wat is er al ontwikkeld en hoe gaat het verder?

Veel culturele (erfgoed)instellingen zijn al jaren bezig met het implementeren van nieuwe diensten.  Een aantal van deze projecten staan op deze middag centraal.  Aan de hand van een inleiding, best practices, ervaringen en vragen in een paneldiscussie en uitwisseling met de zaal, wordt dit thema in vanuit verschillende invalshoeken besproken. Om elkaar te inspireren en blijvend na te denken over toekomstbestendige diensten van alle soorten bibliotheken.

De  bijeenkomst vindt plaats op dinsdagmiddag 13 februari 2018 in FLOOR, het debatcentrum van de HvA.

Inleiding door: Saskia Scheltjens, Rijksmuseum

Panel: Ivo Zandhuis, AdamNet, zelfstandig adviseur; Roman Koot, Rotterdamsch Leeskabinet; Wilma van den Brink, UvA/ HvA,  Saskia Scheltjens, Rijksmuseum en wellicht ook een mystery guest… Moderator: Hilde Klein, Boekmanstichting

Programma

13.30 – 14.00 uur:  Inloop met koffie/thee

14.00 14.10 uur:  Welkom door Anna Rademakers (KB), voorzitter OKBN

14.10- 14.40 uur:    Introductie Saskia Scheltjens, hoofd research Rijksmuseum, vragen uit de zaal

14.40- 14.50 uur:    Korte pauze koffie/thee

14.50- 16.15 uur:     Paneldiscussie aan de hand van stellingen, reactie/ vragen uit zaal

16.15- 17.00 uur:     Borrel en sluiting

Locatie

FLOOR |floor zaal. Deze zaal bevindt zich op op de tweede verdieping van het Wibauthuis (WBH 02A30)

Toegang is gratis, maar inschrijven is vanwege het beperkt aantal plaatsen verplicht.  Inschrijven is alleen mogelijk op de website van het AIN (zie onderaan pagina)

Let op: Je ontvangt na inschrijving een bevestigingsmail!

                  AIN bijeenkomst met AdamNet en Wikipedians

       

OKBN Jaarvergadering 2017

De OKBN-jaarvergadering 2017 vindt plaats bij Museum Meermanno, Den Haag, op donderdag 18 mei 2017 (alleen voor leden)

Programma:

10:00 – 10:30  Inloop
10:30 – 12:30  Jaarvergadering
12:30 – 14:00   Lunch
14:00 – 16:00   Rondleidingen door het museum (vaste opstelling en tijdelijke tentoonstelling Conn3ct)
16:00 – 17:00   Informele afsluiting met een drankje

Aanmelden graag voor 10 mei  bij Esther Brakenhoff [e.brakenhoff@stedelijk.nl], waarbij wij u vragen om aan te geven welke instelling u vertegenwoordigt en bij welke onderdelen u aanwezig zult zijn.

Adresgegevens:
Museum Meermanno | Huis van het boek
Prinsessegracht 30
2514 AP Den Haag

Ca. 10 minuten lopen vanaf Den Haag Centraal

Vergaderstukken
Agenda jaarvergadering 2017
Notulen jaarvergadering 2016
Jaarverslag 2016-2017
Jaarrekening 2016
Begroting 2017
Beleidsvoornemens 2017-2018

 

 

13 febr.: Themamiddag over het gebruik van research tools in kunstbibliotheken en bij kunstopleidingen

Het bestuur van het OKBN nodigt u graag uit voor een themamiddag over het gebruik van research tools bij kunst(historisch) onderzoek in musea en bij kunstopleidingen. Deze middag vindt plaats op 13 februari a.s. in de Willem de Kooning Academie Rotterdam.
Aanmelden kan tot uiterlijk 6 februari bij: anna.rademakers@kb.nl

Het maximum aantal deelnemers is 60 personen. Voor leden is deelname gratis, niet-leden betalen € 10,00 en krijgen hiervoor een factuur toegestuurd
Adres:
Willem de Kooning Academie
Blaak 10, Rotterdam
Openbaar vervoer: station Blaak (Blaak 10 is aan de overzijde van het station)
Auto: parkeergarage Markthal

Programma:
 13.00-13.30 Inloop met thee en koffie
 13.30-13.35 Welkom
• 13.35-14.05 Geert Jan Koot: Art Discovery Group Catalogue: Research Gateway to Art Literature
 14.15-14.45 Lieke van Deinsen: Van woord naar beeld: naar een interdisciplinaire ‘lezing’ van het culturele verleden
• ca. 14.45-15.15 Pauze
• 15.15-15.45 Wilma Knol: Informatievaardigheden bij artistic research in het beeldend kunstonderwijs
• 16.00-17.00 borrel aangeboden door de Willem de Kooning Academie in: ‘De Willem’, het restaurant van de Willem de Kooning Academie.

Sprekers:
Geert Jan Koot (hoofdcurator bibliotheekcollecties Rijksmuseum)
Art Discovery Group Catalogue: Research Gateway to Art Literature
Deze catalogus is het resultaat van een samenwerkingsproject van 60 kunstbibliotheken
en vormt het meest uitgebreide bibliografisch hulpmiddel voor kunsthistorisch onderzoek.
Deze groepscatalogus biedt toegang tot boektitels maar vooral ook artikelen, soms met
toegang tot de volledige digitale tekst. Geert-Jan Koot is projectleider, legt uit hoe het
systeem werkt en hoe en waarom het is ontstaan. Deze aanvulling op de standaard
Worldcat.org definieert Art Discovery als een zeer nuttig en veelbelovend bibliografisch
hulpmiddel voor kunsthistorisch onderzoek.
Zie ook: http://artdiscovery.net/
Lieke van Deinsen (coördinator lees- en studiezaal Research Services Rijksmuseum)
Van woord naar beeld: naar een interdisciplinaire ‘lezing’ van het culturele verleden
Op een sombere, soms zelfs apocalyptische, toon is de afgelopen jaren gereflecteerd op
de toekomst van de geesteswetenschappen. Teruglopende studentenaantallen werken de
clustering in brede opleidingen in de hand. Wat betreft onderzoek blijkt het steeds vaker
noodzakelijk om de handen in een te slaan in vak- en discipline overstijgende
onderzoeksprojecten. In het directe verlengde van deze ontwikkelingen groeit de
noodzaak van nieuwe en nadrukkelijk interdisciplinaire onderzoeksmethodieken.
Aan de hand van haar recente onderzoek als Johan Huizinga Fellow in het Rijksmuseum
zal Lieke van Deinsen uiteenzetten op welke manieren zij nieuwe, interdisciplinaire
onderzoeksmethoden aanwendt in haar onderzoek naar het Nederlandse literaire
verleden. In haar studie naar het Panpoëticon Batavûm, een achttiende-eeuwse
verzameling van auteursportretten, verweefde zij methodieken uit de literatuur-, kunst en
cultuurgeschiedenis en zocht zij aansluiting bij de recente verworvenheden van de Digital
Humanities.
Wilma Knol (informatiespecialist en embedded librarian Willem Kooning Academie)
Art research in het beeldend kunstonderwijs
Samen met collega-docenten ontwikkelde Wilma Knol een ‘tool’ om studenten beeldende
kunst te trainen in informatievaardigheden.
Haar presentatie gaat over informatievaardigheden bij artistiek research in het beeldend
kunstonderwijs en de manier waarop dit wordt ingebed in het curriculum van de
opleidingen.